با توجه به اینکه در مقالات قبلی در مورد روغن موتور و ویسکوزیته سخن گفتیم و درباره اهمیت این فرآورده نفتی دانستیم؛ بدین منظور بهتر است با یکی از شاخص هایی که برای ارزیابی و تعیین میزان کیفیت فرآورده هایی همچون روغن موتور به کار گرفته می شود، یعنی شاخص استاندارد API، آشنا شویم. برحسب این استاندارد، سطح کیفی روغن موتور، نفت، بنزین و محصولات این چنینی درجه بندی می شود و تحت عنوان درجه کیفی API شناخته می شود. در این مطلب به بررسی درجه کیفی API برای روغن موتور پرداخته و توضیحات مربوطه را به طور کامل ارائه خواهیم نمود.
عناوین محتوایی: درجه کیفی روغن موتور (API)
درجه کیفی API روغن موتور
واژه API (America Petroleum Institute) به انجمن نفت آمریکا که به نظارت و ارزیابی کیفیت فرآورده های نفتی می پردازد، اطلاق می گردد که به اختصار بدین نام نامیده شده است. از این رو شاخص استاندارد API توسط این انجمن ارائه گردیده که جهت تعیین میزان کیفیت فرآورده هایی همچون روغن موتور به کار گرفته می شود.
استاندارد API برای دو نوع روغن موتور بنزینی و دیزلی به صورت حروف انگلیسی مشخص می گردد. این استاندارد برای روغن موتور بنزینی با حرف S (حرف اول کلمه Service) که بعد از آن حروف انگلیسی A تا P درج می شود، مشخص می گردد. حروف دوم به منظور تعیین درجه کیفی آن، که حرف A برای روغن موتورهای بسیار قدیمی قبل از 1930 و نشانگر پایین ترین سطح کیفی و حرف P ویژه روغن موتورهای جدید از سال 2020 به بعد و نشانگر بالاترین سطح کیفی است؛ مورد استفاده قرار می گیرند.
استاندارد API برای موتورهای دیزلی نیز با حرف C (حرف اول کلمه Commercial) که یک حرف دیگر نیز به عنوان تعیین سطح کیفیت روغن به دنبال آن درج می شود، مشخص می گردد که با پیشروی حرف دوم به سمت انتهای حروف الفبا، سطح کیفیت روغن، بالاتر خواهد بود.
چنانچه در هر یک از دسته بندی های این روغن، ارتقای کیفیت انجام پذیرد به جای نام گذاری جداگانه، یک عدد به حروف آن اضافه می شود تا نشانگر دسته بندی یکسان، اما ارتقای کیفیت آن روغن در همان دسته باشد.
در حال حاضر روغن های دیزلی از استانداردهای CA به عنوان روغن پایه تا سطح CK-4 وجود دارد. سطح CK-4 پیشرفته ترین نوع روغن دیزلی است که برای موتورهای دور بالای 4 زمانه دیزلی تولید شده و از سال 2017 به بازار آمده است.
این علائم و حروف اختصاری چه در روغن موتورهای خودروهای بنزینی و چه در خودروهای دیزلی، بر روی ظروف روغن موتور درج گردیده و هر کدام بیانگر کیفیت روغن موتور هستند و اطلاعاتی را از روغن موتور مربوطه بیان می دارند. از این رو با اطلاع یافتن از این موارد می توانید در انتخاب روغن موتور مناسب برای خودروی خود، با دقت بالاتری عمل نمایید.
مهم ترین سطوح کیفی API برای روغن موتور بنزینی
درجه های کیفی API برای روغن موتور بنزینی به شرح زیرند که از پیشرفته ترین تا ضعیف ترین دسته بندی شده اند:
درجه کیفی روغن موتور SP
این استاندارد برای جدیدترین نوع روغن ها (از سال 2020 به بعد) معرفی شده که بیشترین حفاظت و بهترین روانکاری را برای موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم نسل جدید ارائه می دهد. همچنین مزایایی همچون محافظت از موتور در برابر سایش و خوردگی، کاهش مصرف سوخت، پایداری اکسیداسیون و جلوگیری از رسوب گذاری را نیز دارا می باشد.
درجه کیفی روغن موتور SN PLUS
جهت جلوگیری از احتراق زودرس در موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم، استاندارد SN PLUS در سال 2018 تعیین شده که نوع اصلاح شده و ارتقاء یافته سطح کیفی SN می باشد.
درجه کیفی روغن موتور SN
روغن موتورهای مورد استفاده در موتورهای تولید شده از سال 2010 به بعد بایستی دارای کیفیت استاندارد SN باشند که خاصیت ضد رسوب گذاری، ضد اکسایش، روانکاری مطلوب، بهبود عملکرد موتور در دمای پایین و کاهش مصرف سوخت، از جمله ویژگی های چنین روغن هایی است.
درجه کیفی روغن موتور SM
استاندارد دیگری که مشابه استاندارد قبلی برای موتورهای مدل 2010 به بعد هستند، مناسب است؛ استاندارد SM نام دارد که فرمول شیمیایی و مواد افزودنی ضعیف تری نسبت به سطح SN داشته و قدرت محافظت و پوشش دهی آن نیز کمتر است. اما خواصی مانند مقاومت در برابر اکسایش و سایش، جلوگیری از رسوب گذاری و کارایی بالای روغن در دمای پایین و پایداری خوب در برابر حرارت و فشار از جمله ویژگی های این نوع روغن موتورها است که عموما برای استفاده در خودروهایی همچون 206 تیپ 5 و تندر 90 توصیه می گردد.
درجه کیفی روغن موتور SL
در موتورهای بنزینی ساخت سال های 2002 تا 2005 از روغن موتوری با این استاندارد که با استانداردهای زیست محیطی هماهنگ می باشد، استفاده می گردد که در حال حاضر کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.
دو روغن موتور زیر با درجه کیفی SL از برند بهران به شما پیشنهاد می شود:
درجه کیفی روغن موتور SJ
درجه کیفی مربوط به روغن موتورهایی که برای موتورهای ساخت سال 1997 تا 2002 مناسب است، استاندارد SJ نام دارد. از این رو در اکثر خودروهای تولید داخل که از همان موتورهای قدیمی استفاده می کنند، همچون پراید می توان از این نوع روغن استفاده نمود که برای استفاده از خودرو در شهر و ترافیک نیمه سنگین مناسب می باشد. این نوع روغن موتور، دارای افزودنی های ضد اکسیداسیون و ضد خوردگی و مقاوم در برابر حرارت و فشار می باشد.
درجه کیفی روغن موتور SH
استانداردی مختص موتورهای قدیمی (ساخت سال 1996 و قبل تر) که عملکرد چندان مطلوبی به لحاظ حفاظت از موتور، جلوگیری از اکسیداسیون و رسوب گذاری ندارد. اما خواص ضد اکسایش، ضد خوردگی و ضد زنگ را دارا می باشد. نکته قابل توجه اینکه این استاندارد و موارد پایین منسوخ گشته اند و دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرند.
درجه کیفی روغن موتور SG
در موتورهای بنزینی ساخت سال 1993 و قبل از آن، از روغن موتورهایی با این استاندارد که نمی توان عملکرد آن را از لحاظ خواص ضد اکسایش، ضد رسوب و ضد سایش مطلوب دانست، استفاده می شود. البته نمی توان کارکرد آن را نسبت به سطوح استاندارد کیفی پایین تر، در ارتباط با مقاومت در برابر سایش و اکسایش نادیده گرفت.
درجه کیفی روغن موتور SF
روغن موتور مناسب برای موتورهای تولید شده در سال 1988 و قبل از آن از استاندارد SF بهره می برد که عملکرد چندان خوبی در جلوگیری از رسوب گذاری نداشته اما کیفیت آن از لحاظ مقاومت در برابر اکسیداسیون و خواص ضد سایشی آن نسبت به استاندارد رده پایین تر (استاندارد SE) بهتر می باشد.
درجه کیفی روغن موتور SE
روغن موتورهایی که درجه کیفی آنها SE است، مناسب موتورهای ساخت قبل از سال 1979 است که ماهیتی مشابه روغن هایی با استاندارد SF و SG دارا می باشد اما نسبت به دو استاندارد قبل، از خواص ضد رسوب گذاری، ضد اکسایش و ضدزنگ زدگی بالاتری برخوردار است.
درجه کیفی روغن موتور SD
روغن موتور با این درجه کیفی، خواص ضد زنگ و پایداری و مقاومت بهتری در برابر اکسایش نسبت به هم رده خود (استاندارد SC) داشته و برای موتورهای ساخت سال 1971 مناسب می باشد. استفاده از این نوع روغن موتور در خودروهای جدید منجر به بروز اختلال در عملکرد موتور خودرو و آسیب به آن می گردد.
درجه کیفی روغن موتور SC
این درجه کیفی هم رده با استاندارد SD می باشد اما خواص ضد زنگ و پایداری و مقاومت آن، پایین تراست و مناسب موتورهای ساخت قبل از سال 1967 است. زیرا مواد افزودنی ضد خوردگی و ضد ساییدگی آن کمتر است. هم چنین حاوی اندکی ماده افزودنی پاک کننده جهت جلوگیری از رسوبات ناشی از کار موتور در حرارت های بالا و پایین می باشد. استفاده از این نوع روغن موتور در خودروهای جدید منجر به بروز اختلال در عملکرد موتور خودرو و آسیب به آن می گردد.
درجه کیفی روغن موتور SB
یکی از قدیمی ترین درجه های کیفی روغن موتور، استاندارد SB می باشد. روغن با درجه کیفی SB دارای مقداری مواد افزودنی است که خواص ضد اکسایش و ضد سایش ضعیفی دارا می باشد که متعلق به موتورهای ساخت سال 1951 به قبل می باشد. استفاده از این نوع روغن موتور در خودروهای جدید منجر به بروز اختلال در عملکرد موتور خودرو و آسیب به آن می گردد.
درجه کیفی روغن موتور SA
ضعیف ترین و ابتدایی ترین درجه کیفی روغن موتور، استاندارد SA می باشد که روغن با درجه کیفی SA همان روغن پایه بدون هیچ گونه ماده افزودنی است که از نفت خام به دست می آید. استاندارد SA برای موتورهای ساخت سال 1930 و قبل از آن مناسب می باشد که به عنوان روغن پایه به کار گرفته می شد. استفاده از این نوع روغن موتور در خودروهای جدید منجر به بروز اختلال در عملکرد موتور خودرو و آسیب به آن می گردد.
مهم ترین سطوح کیفی API برای روغن موتور دیزلی
درجه های کیفی API برای روغن موتور خودروهای دیزلی به شرح زیر است که از پیشرفته ترین تا ضعیف ترین دسته بندی شده اند:
درجه کیفی CK-4
این درجه کیفی در سال 2017 برای موتورهای دیزلی چهارزمانه با دور بالا عرضه شد تا از استاندارد انتشار آلایندگی غیر جاده ای پیروی نمایند. این درجه کیفی در حال حاضر رایج ترین نوع می باشد که روغن موتورهای دارای این درجه کیفی، بالاترین و بهترین عملکرد را در این حوزه دارا می باشند.
درجه کیفی CJ-4
دومین درجه کیفی رایج در حال حاضر که پایین تر از درجه کیفی CK-4 قرار می گیرد، CJ-4 نام دارد که عملکرد روغن موتورهایی با این سطح کیفی بالاتر از عملکرد سطوح کیفی پایین تر می باشد. این درجه کیفی در سال 2006 برای موتورهای سرعت بالای چهار زمانه تعیین گردیده است تا از استانداردهای تولید آلایندگی سال 2007 در اتوبان پیروی نمایند.
درجه کیفی CI-4
این درجه کیفی برای موتورهای دیزلی سبک، سنگین و متوسط که از جمله مهمترین ویژگی های آن کاهش اکسیدهای نیتروژن تا 50 درصد، بهینه سازی مصرف سوخت و خنک کردن قطعات موتور می باشد، مناسب است. هم چنین با دارا بودن قابلیت ذخیره بالاتر، با اسید های حاصل از NOX مقابله می کند. این درجه کیفی که از جمله رایج ترین سطوح کیفی مورد استفاده در حال حاضر می باشد، به منظور پیروی موتورها از استاندارد انتشار آلایندگی 2004 عرضه گردید.
درجه کیفی CH-4
روغن موتورهای دارای این درجه کیفی نیز برای موتورهای دیزلی چهارزمانه که با دور بالا حرکت می کنند، مناسب است که در سال 1998 جهت پیروی آنها از استانداردهای انتشار آلایندگی 1998 عرضه گردید.
از جمله درجه های کیفی روغن موتورهای خودروهای دیزلی که هم اکنون منسوخ گشته اند و دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرند، عبارتند از:
- CG-4 – CF-4 – CF-2 – CF (مناسب برای خودروهای موتور دیزلی قبل از سال 2009)
- CD-II – CE – CD (مناسب برای خودروهای موتور دیزلی قبل از سال 1994)
- CC (مناسب برای خودروهای موتور دیزلی قبل از سال 1990)
- CB (مناسب برای خودروهای موتور دیزلی قبل از سال 1961)
- CA (مناسب برای خودروهای موتور دیزلی قبل از سال 1959)
تعیین روغن مناسب برای خودرو
اولین نکته ای که باید برای تعیین روغن مناسب برای هر خودرو در نظر بگیریم، تعیین درجه کیفی (با استفاده از شاخص API) مناسب روغن است که بدین منظور باید با بهره گیری از دفترچه راهنمای ماشین و توصیه های مربوطه توسط شرکت سازنده، گزینه مناسب را انتخاب نمود. درادامه، بایستی میزان گرانروی و ویسکوزیته مناسب را تعیین کرد. بدین منظور نیز لازم است طبق دستورالعمل شرکت سازنده پیش رفت و در صورتی که گرانروی خاصی برای خودرو مربوطه اعلام گردیده است؛ نمی توان سراغ گزینه دیگری رفت. زیرا منجر به بروز آسیب جدی در خودرو می گردد.
بهتر است بدانید که می توان از روغن موتوری با درجه کیفی بالاتر از سطح تعیین شده توسط شرکت سازنده، استفاده نمود. اما استفاده از روغن با درجه کیفی پایین تر برای موتور مضر بوده و بایستی از این اقدام خودداری نمایید تا موتور عملکرد بهتری داشته باشد.
همان طور که در ابتدا اشاره کردیم، به مسئله درجه گرانروی در مقاله ای جداگانه به صورت کامل پرداخته ایم. این شاخص نیز یکی از شاخص هایی است که برای ارزیابی و تعیین میزان کیفیت روغن موتور به کار گرفته می شود و تحت عنوان استاندارد SAE شناخته می شود. از این رو مهم ترین سیستم هایی که برای درجه بندی کیفیت روغن موتور مورد استفاده قرار می گیرند، دو استاندارد یا شاخص SAE و API می باشند.
علاوه بر این دو مورد اساسی که ضروری است مورد توجه قرار گیرند، توجه به دارا بودن روغن موتور به ویژگی هایی همچون پایداری حرارتی (تحمل دمای بالا بدون شکستگی یا از دست دادن خاصیت روان کنندگی) و مقاومت در برابر اکسیداسیون، محافظت از قطعات موتور در برابر سایش و افزایش عمر مفید آنها، افزایش عملکرد و کارایی موتور خودرو، کاهش مصرف سوخت و عملکرد خوب در دماهای پایین نیز ضرورت دارد.
کلام پایانی
روغن موتور خودرو سطوح کیفی مختلفی دارد که با شاخص API شناخته می شود. این شاخص از جمله معتبرترین استاندارد های تعیین کننده سطح کیفی روغن موتور در ایران و سایر کشورها محسوب می شود.بنابراین به هنگام خرید روغن موتور برای خودرو خود، ابتدا از شاخص مناسب برای خودرو که در دفترچه راهنمای آن ذکر می شود، اطلاع یابید و سپس اقدام به خرید روغن موتور با درجه کیفی مناسب نمایید. زیرا انتخاب روغن با سطح کیفی متناسب با موتور برای خودرو ضرورت دارد و بایستی مطابق با نوع توصیه شده توسط شرکت سازنده یا در سطح کیفی بالاتر از آن باشد.
در غیر این صورت، منجر به بروز مشکلاتی از جمله کاهش کارایی موتور، افزایش مصرف سوخت و هم چنین ایراداتی همچون یاتاقان، روغن سوزی، ضعیف شدن رینگ پیستون، خرابی سوپاپ ها و… برای موتور خودرو به بار خواهد آورد. بنابراین انتخابی آگاهانه و صحیح و متناسب با خودرو بسیار اهمیت داشته و توصیه می گردد که همواره از روغنی که مطابق با استانداردهای API و SAE می باشد، استفاده نمایید.
به منظور اطلاع از روغن موتور مناسب برای خودرو خود و انتخاب از بین تنوع بی شمار کالاهای موجود، می بایست در ابتدا از دفترچه راهنمای خودرو کمک گرفته و سپس در صورت نیاز از افراد متخصص مانند کارشناسان فنی حاضر در نمایندگی شرکت سازنده راهنمایی بخواهید تا از بروز خسارات احتمالی به خودرو خود در پی استفاده از روغن موتور نامناسب و با کیفیت پایین، جلوگیری نمایید.
روغن موتور مورد نظر را نیز یا از نمایندگی شرکت سازنده و یا از تعویض روغنی های معتبر تهیه نمایید و از خرید روغن از مراکز نامعتبر و ناشناس خودداری کنید زیرا احتمال عرضه روغن تقلبی بسیار زیاد بوده و نحوه تشخیص روغن موتور اصل از تقلبی، آسان نیست.
منبع: API – Oil Categories